Шрифт:
Гi дэ Мапасан
Звер васпана Бэлёма
Пераклад: Нiна Мацяш
Гаўраўскi дылiжанс быў гатовы да ад'езду з Крыкто; усе пасажыры сабралiся ў двары гатэля "Камэрс", якi належаў Маляндэну-сыну, i чакалi, калi iх паклiчуць на пасадку.
Дылiжанс - жоўтая карэта на высокiх, некалi таксама жоўтых, а цяпер амаль шэрых ад бруду колах. Пярэднiя колы былi зусiм невялiчкiя; заднiя, высокiя i вузкiя, падпiралi касабокую буду, пузатую, як чэрава нейкага звера. Тры сiвыя канякi, чые вялiзныя галовы i таўшчэзныя круглыя каленi адразу кiдалiся
На парозе гатэля, выцiраючы рот рукою, з'явiўся Сезэр Арлавiль, невысокi, пузаты, але спрытны ад пастаяннага навыку ўскарасквацца на козлы, з набарвяненым вятрамi, дажджамi, слотаю ды кiлiшкамi тварам i з прыжмуранымi ад вечнага ветру ды сцюжы вачыма. Каля нерухомых сялян стаялi вялiкiя круглыя корабы з перапуджаным свойскiм птаствам. Сезэр Арлавiль адзiн за адным пабраў корабы i паставiў iх на даху карэты; пасля тамсама асцярожна ўмасцiў карзiны з яйцамi; потым пазакiдаў туды торбы з зернем i iншую дробную паклажу, уверчаную ў хусты, кавалкi палатна або ў паперу. Тады ён расчынiў ззаду дзверцы, дастаў з кiшэнi спiс i пачаў выклiкаць сваiх пасажыраў.
– Пан кюрэ з Горжвiля.
Свяшчэннiк - магутны мужчына, шыракаплечы, бухматы, ружовы i прыязны ступiў наперад. Ён падхапiў сутану, каб не блыталася ў нагах - гэтак жанчыны падымаюць падолы сваiх спаднiц, - i залез у калымагу.
– Настаўнiк з Ральбоск-ле-Трынэ. Замiтусiўся цыбаты, сарамлiвы, у рэдынгоце да каленяў дзяцюк i таксама знiк у чэраве дылiжанса.
– Васпан Пуарэ, два месцы.
Рушыў высокi, ссутулены, згарбачаны плугам i выпетраны ашчаднасцю, кашчавы, з лускаватаю скураю Пуарэ. За iм пацягнулася жонка, маленькая i худая, падобная на змардаваную ведзьмачку, з вялiзным зялёным парасонам у руках.
– Васпан Рабо, два месцы.
Сарамлiвы ад роду Рабо нерашуча патаптаўся на месцы.
– Гэта ты мяне клiчаш?
– перапытаў ён.
Толькi фурман, якога людзi празвалi "Выскалякам", хацеў адказаць грубаватым жартам, як тут Рабо потырч кульнуўся да расчыненых дзверцаў ад моцнага жончынага тумака - тумака гром-бабы з вялiзным, круглым, як бочка, жыватом i шырознымi, як пранiкi, ручышчамi.
I Рабо, нiбы пацук у нару, шмыгнуў у карэту.
– Васпан Канiво.
Пад здаравенным селянiнам, якi, пэўна, важыў болей за быка, ажно аселi рысоры, i вось ужо i ён апынуўся ў жоўтай фуры.
– Васпан Бэлём.
Падышоў сухарэбры Бэлём; галава ў яго была схiлена набок, ён з гаротным выглядам тулiў да вуха насоўку, быццам яго мучыў моцны боль зубоў.
Усе пасажыры былi ў сiнiх блузах паўзверх дзiвакаватых старадаўнiх свiтак з чорнага альбо зеленаватага сукна - святочных строях, у якiх сяляне пакажуцца толькi на вулiцах Гаўра; на галаве ў кожнага вежай узвышалася шаўковая каскетка - вяршыня
Сезэр Арлавiль зачынiў дзверцы ў будзе, ускараскаўся на сваё сядзенне i ляснуў пугай.
Канякi толькi матлянулi галовамi, i глуха зазвiнелi шамкi.
Тады фурман на ўсё горла нокнуў i наводмаш сцебануў па конях. Яны занепакоiлiся, тузанулiся i няроўным, няспешным трушком рушылi ў дарогу. А ззаду, калоцячыся ўсiмi расхiстанымi шыбкамi ды рысорным жалеззем, з жахлiвым бляшана-шкляным грукатам закалывалася карэта, i абодва рады пасажыраў, раскалыханыя, нiбы хвалi, заматлялiся то ў адзiн, то ў другi бок.
Напачатку ўсе маўчалi - з павагi да кюрэ, прысутнасць якога стрымлiвала вылiванне пачуццяў. Чалавек гаваркi i свойскi, ён першы падаў голас.
– Ну, як вы маецеся, васпан Канiво?
Волат-падарожны, якога прыемна лучыла з царкоўным служкам аднолькавасць росту, плячэй i жывата, адказаў з усмешкай:
– Памаленьку, пане ойча, памаленьку. А як вы?
– Ды ў мяне заўсёды ўсё добра.
– А вашы справы як, васпан Пуарэ?
– пацiкавiўся абат.
– Ат, у мяне - як у мяне. Рапс нiяк не ўрадзiў сёлета, дык трэба неяк выкручвацца.
– Што зробiш, часы цяжкiя.
– А ўжо ж пэўна што нялёгкiя, - пацвердзiў жандарскi голас пышнацелай паловы васпана Рабо.
Яна была родам з суседняга сяла, i кюрэ ведаў яе толькi па iменi.
– Гэта вы, Блёндэль?
– папытаўся ён.
– Ага. Я. Замужам вось за Рабо.
Нядошлы, затурканы, але задаволены Рабо з усмешкай павiтаўся з кюрэ, у глыбокiм паклоне перагнуўся ўперад, быццам кажучы: "Гэта я-Рабо, гэта я ажанiўся з Блёндэль".
Раптам васпан Бэлём, якi ўсё затуляў насоўкай вуха, жаласна застагнаў. I пры кожным сваiм "вой... м-м... ммм..." ён ажно прытупваў нагою ад нясцерпнай пакуты.
– У вас баляць зубы?
– паспачуваў кюрэ.
Селянiн на момант перастаў стагнаць i адказаў:
– Ды не... пане ойча... Не зубы... Нешта ў вуху, там... глыбока...
– Што ж там такое ў вашым вуху? Скула?
– Ды не ведаю... Мо скула, мо не скула. Але, далiбог, туды залез нейкi страшны звер, калi я спаў на сене,
– Звер? Вы ў гэта верыце?
– Дзiва што! Як у iснаванне раю веру, пане ойча! Я ж чую, як ён шалпочацца там, у вуху. Ён грызе мне галаву, далiбожачкi, грызе галаву! Вох, ммм... ммм... ммм...
– i Бэлём зноў затупаў нагою.
Гэта падзея надзвычай зацiкавiла пасажыраў. Кожны меркаваў па-свойму. Пуарэ сцвярджаў, што ў вуху павук, настаўнiк - што вусень. Ён бачыў ужо нешта падобнае ў Кампмюрэ, у дэпартаменце Орн, дзе пранастаўнiчаў шэсць гадоў; дык там вусень запоўз у вуха i выпаўз цераз нос. Але чалавек аглух на адно вуха, бо вусень прадзiравiў барабанную перапонку.
– Хутчэй за ўсё гэта чарвяк, - падагулiў кюрэ.
Васпан Бэлём, адкiнуўшы галаву набок i прыпёршыся да дзверцаў - ён залез у дылiжанс апошнi, - стагнаў: